काठमाडौं, २५ साउन — सामाजिक सञ्जालमा हालसालै भाइरल बनेको एक भिडियोमा २३ वर्षीया समुद्री प्रशिक्षक जेसिका राडक्लिफलाई प्रस्तुतीका क्रममा ओर्का (हत्यारा व्हेल) ले आक्रमण गरेको दाबी गरिएको छ। टिकटक र फेसबुकमा हजारौं पटक सेयर भएको उक्त भिडियोमा राडक्लिफलाई दर्शकमाझको प्रस्तुतीका क्रममा ह्वेलले आक्रमण गरेको र उद्धार भएलगत्तै करिब १० मिनेटमै मृत्यु भएको भनिएको छ। तर, विस्तृत तथ्य-जाँचपछि यो दाबी पूर्ण रूपमा काल्पनिक भएको पुष्टि भएको छ।
भिडियोमा आक्रमणको कारणसमेत विवादास्पद रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। केही भिडियोले मासिक धर्मको रगत पानीमा मिसिनुका कारण ओर्काले आक्रमण गरेको दाबी गरेका छन्। तर, यस्ता दाबीहरूलाई समर्थन गर्ने कुनै वैज्ञानिक प्रमाण वा आधिकारिक विवरण भेटिएको छैन। यस्ता विषयलाई आधारहीन तरिकाले प्रयोग गरेर सनसनी फैलाउने प्रयास भएको विज्ञहरूले टिप्पणी गरेका छन्।
घटनाको बारेमा अनुसन्धान गर्दा कुनै पनि भरपर्दो समाचार माध्यम, अन्तर्राष्ट्रिय समाचार एजेन्सी, समुद्री पार्कको आधिकारिक विज्ञप्ति, मृत्यु विवरण (Obituary) वा कानुनी कागजातमा यस प्रकारको घटना उल्लेख नभएको पाइएको छ। Vocal Media लगायतका तथ्य-जाँच वेबसाइटहरूले पनि यस्तो नामका प्रशिक्षक वास्तविक रूपमा नपाइएको र समाचारको आधार शून्य भएको स्पष्ट पारेका छन्।
भिडियोमा प्रयोग गरिएका आवाजहरू कृत्रिम भएको प्रमाणसमेत भेटिएको छ। यसले यो भिडियो पूर्ण रूपमा बनावटी र योजनाबद्ध भ्रामक सामग्री भएको संकेत गर्दछ।
यद्यपि यो घटना वास्तविक नभए पनि यसले विगतका केही वास्तविक घटनाको शैली नक्कल गरेको देखिन्छ। सन् २००९ डिसेम्बर २४ मा स्पेनको टेनेरिफेस्थित लोरो पार्कमा प्रशिक्षक एलेक्सिस मार्टिनेजलाई ओर्का केटोले आक्रमण गरी मृत्यु भएको थियो। त्यसैगरी सन् २०१० फेब्रुअरी २४ मा अमेरिकाको फ्लोरिडास्थित सीवर्ल्डमा प्रस्तुतीका क्रममा वरिष्ठ प्रशिक्षक डन ब्रान्चोओलाई ओर्का टिलिकमले आक्रमण गरी ज्यान लिएको थियो। यी दुवै घटनाले संसारभरका समुद्री पार्कहरूको सुरक्षा र पशु व्यवहार सम्बन्धी नीति पुनः मूल्यांकन गर्ने अवसर प्रदान गरेका थिए।
ओर्का, जसलाई हत्यारा व्हेल पनि भनिन्छ, डल्फिन परिवारको सबैभन्दा ठूलो सदस्य हो। उनीहरू उच्च बुद्धिमत्ता भएका, सामाजिक संरचनामा बस्ने र समूहगत रूपमा सिकार गर्ने प्राणी हुन्। विश्वका सबै महासागरमा पाइन सकिने यी जनावरलाई सामान्यतया मानिसमाथि आक्रमण गर्ने प्रजातिका रूपमा चिनिँदैन। तर कैदमा राखिएका केही ओर्काले विगतमा प्रशिक्षकलाई आक्रमण गरेको इतिहास छ।
सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुने सामग्रीको तथ्य-जाँच नगरी विश्वास गर्नु वा सेयर गर्नु उपभोक्तालाई भ्रममा पार्ने र गलत जानकारी फैलाउने मुख्य कारण भएको विज्ञहरूले बताउँछन्। विशेष गरी कृत्रिम बौद्धिकता (AI) प्रयोग गरेर तयार गरिएका भिडियो र अडियोमा यस्ता झूटो कथाहरू थप सहज रूपमा फैलिने गरेको पाइन्छ। त्यसैले यस्ता घटनाबारे कुनै पनि निष्कर्ष निकाल्नु अघि भरपर्दो समाचार स्रोत वा आधिकारिक संस्थाबाट पुष्टि गर्नु आवश्यक छ।
